VENEZUELA, PAKİSTAN, NİJERYA, CEZAYİR, ENDONEZYA, SURİYE, AZERBAYCAN, İRAN, YEMEN VE DÜNYANIN TÜM KENT YOKSULLARINA İSTANBUL/TÜRKİYE’DEN AÇIK MEKTUP

Haberlerin doğruluğuna inanmak istemesek de ülkemizde büyük yıkımlara, talana, çevresel tahribata, sömürüye ve yoksulluğa neden olan TOKİ (Toplu Konut İdaresi) ile ilgili gerçekleri bir de bizden duyun istedik. Uzaklardaki kardeşlerinizden gelen bu itirazı sahipleneceğinizi umuyoruz.

TOKİ 1980'li yıllarda kurulan ve temel kuruluş amacı dar gelirlilere sosyal konut hizmeti sunmak olan bir kurumdu. Neoliberal politikaların daha da görünür hale geldiği 2000'li yıllarla birlikte TOKİ, AKP hükümetinin bu politikaları hayata geçirdiği en önemli araçlardan biri haline getirildi. Bugün TOKİ, ekonomik ve siyasal rant için kar amaçlı projeler yapan bir “kamu” kurumuna dönüşmüş bulunmaktadır.

TOKİ'nin sayılarla anlatılan başarı hikâyeleri kurumun dünyaya duyurulan görünen yüzüdür. Rakamların büyüklüğü, neo-liberal politikaların meşruiyetini sağlamaktan başka bir şeye yaramamaktadır. Kâr oranlarına, hasılat paylaşımına, artan arazi değerlerine, lüks konut ve ticarî alan yatırımlarına dair bu büyük rakamların soğuk maskesinin ardındakiyse, yerinden edilen ya da yoksulluk ve yoksunluk koşullarında yaşam mücadelesi vermeye mecbur bırakılan geniş halk kesimleridir. TOKİ’nin ticarî başarısı, ne yazık ki derinleşen eşitsizlik, sömürü ve talan üzerine kuruludur. Bugün TOKİ, yurttaşları müşteri olarak gören, devletten aldığı gücü sermayenin çıkarları doğrultusunda kullanan, bunu yaparken yoksulları ve çeşitli etnik grupları damgalayan söylemlerden kuvvet alan, yurttaşları sağlıksız ve kontrolsüz büyüyen kentlerde yaşamaya mahkûm eden, bölgeler arası dengesizliklerin derinleşmesinde payı olan, bütün bunlar yüzünden de kamu kurumu vasfı sorgulanan bir noktaya gelmiştir. TOKİ ile Amerikalı emlak zengini Donald Trump arasındaki tek fark TOKİ'nin yasalarla kurulmuş olmasıdır.

TOKİ, sağlıklı, çağdaş sosyal konut üreten bir kurum olmadığı gibi, ihaleler yolu ile özel şirketlere lüks konut yaptırmakta ve inşaat şirketlerinin zenginleşmesine neden olmaktadır. Kentsel dönüşüm projeleri yolu ile yoksulların elinden alınan arazilerde gerçekleştirilen bu lüks konut projelerinin aksine, üretilen sosyal konutların oranı oldukça yetersiz kalmaktadır. Ayrıca, bu sosyal konutlar, lüks konutların aksine, üretim maliyetlerinin azaltılması amacıyla en kalitesiz malzemeler kullanılarak yapılmaktadır.

“Kentsel dönüşüm” kavramı, TOKİ’nin yol açtığı yıkım nedeniyle, kentlerde yaşayan yoksulların korkulu rüyası haline gelmiştir. TOKİ'nin gerçekleştirdiği bu projeler, yoksul halkın yaşadığı gecekondu mahallelerinde, tarihi kent merkezlerinde ya da eski toplu konut alanlarında gerçekleştirilmektedir. Buralarda yaşayan halka, belediyeler tarafından kimi zaman zorla kimi zaman manipülasyon marifetiyle sözleşmeler imzalatılmaktadır. Bu sözleşmelerde mülk sahipleri kendi arsalarını belediyeye devretmekte ve TOKİ'den konut almak için borca girmektedirler. Düzenli geliri olan bir ailenin bile ödemekte güçlük çektiği, yıllarca çocuklarının sağlık ve eğitiminden kısarak taksitlerini ödemek zorunda kalacağı konut fiyatları, çoğu işsiz olan ya da düzenli bir geliri olmayan gecekondu sakinlerinin yaşam koşullarını olumsuz etkilemektedir. Yoksul mülk sahibinin mağduriyetini artıran bu projelerde hak sahibi olarak dahi görülmeyen kiracılar ise hiç düşünülmeden sokağa atılmaktadır.

Türkiye'nin birçok şehrindeki onlarca uygulamadan İstanbul'daki birkaç örneğe bakmak bile TOKİ’nin yerel/küresel sermaye gruplarının istekleri ve çıkarları doğrultusunda hareket ettiğini göstermekte yeterlidir. 1500 yıllık Sulukule Mahallesinde yaşayan Romanlar, zorunlu göç nedeniyle Türkiye’nin güneydoğusundaki köylerini terk etmek zorunda bırakılan Ayazma Mahallesinde yaşayan Kürtler kentin dışında bulunan, TOKİ tarafından üretilen toplu konut alanlarına taşındılar.  Üzerinden henüz bir kaç yıl geçmesine rağmen her iki projede de taşınan ailelerden çok azı TOKİ konutlarında yaşıyor. Konut kalitesinin düşüklüğü ve kentteki çalışma alanlarından uzaklığının yanı sıra TOKİ'ye olan borçlarını ödeyememeleri burada yaşayamamalarının en önemli nedenlerinden. Evlerinden edilen bu insanlar kentin çeşitli mahallelerine dağılmış durumda ve eskisinden daha yoksullar, çünkü artık evleri de yok. Sulukule mahallesinde zenginler için üretilen lüks villalar yükseliyor. Hem de alanın inşaatı sırasında ortaya çıkmış antik kalıntılara ve çevrenin tarihi dokusuna hassasiyet gösteren arkeologların üzerine dozer sürülmesi pahasına bir gözü karalıkla. Ayazma'da ise Türkiye'nin en lüks konut alanı olarak pazarlanan bir proje inşaat halinde.

Projelere karşı direniş hikayeleri ise TOKİ'nin nasıl bir şiddet üretebildiğinin örnekleriyle dolu. Ayazma projesine karşı direnen kiracılar önce 3 sene çadırlarda ve barakalarda haklarını aradı. İki defa polisin ve belediyenin saldırısı sonucu çadırları bile yıkıldı. 5 yıldır direnmeye ve haklarını aramaya devam ediyorlar. Başıbüyük Mahallesinde TOKİ'nin gerçekleştirmek istediği projeye karşı çıkan halk, inşaat şirketlerinin Başıbüyük'e girişine, verdiği mücadeleyle aylarca engel oldu. Yaşlısından çocuğuna herkesin yoğun polis şiddeti gördüğü bir dönem sonunda bugün, TOKİ'nin planladığının küçük bir bölümü olan inşaatlar yapılarak, bu konutlara mahalledeki direnişi kırmak için gönderilen polisler yerleştirildi.

TOKİ'nin sahip olduğu bu muazzam ve sorgulanamaz gücün arkasındaki nedenlerden biri de, yıkım ve inşaat projeleri aracılığıyla büyük miktarda insanın istihdam edilmesi ve inşaat sektörünün bir bütün olarak canlandırılması yoluyla ülke ekonomisine yapacağı varsayılan katkıdır. Ancak, işin aslı hiç de söylendiği gibi değildir. TOKİ'nin onlarca şehir ve bölgedeki yüzlerce projesinde çalışmakta olan belki sayıları binleri bulan işçi; güvencesiz, sağlıksız, sigortasız koşullarda çalıştırıldıkları gibi, zaten çok az olan ücretlerini de aylarca alamamakta, bununla birlikte bir kısmı da sağlıksız çalışma koşulları nedeniyle iş kazalarında hayatını kaybetmektedir. Bunun en yakın örneği, yakın zamanda TOKİ tarafından yapılan “prestij stadyumu”nun inşasında çalışan iki işçinin hayatını kaybetmesidir. Süreç içerisinde, TOKİ’nin birçok proje alanından gelen işçi direnişleri haberleriyle bu gerçekliğin farkına varabildik, varmaya devam ediyoruz. Üstelik ülke ekonomisine yapılacağı söylenen katkının esas olarak belirli şirketlerin büyütülmesi ve inşaat tekellerinin yaratılması olduğunu da görüyoruz.

TOKİ’nin “üretkenliği ve başarısı”nın temelinde yatan işte bu ve benzeri dağılan hayat hikâyeleridir. Kentsel dönüşüm projeleri kapsamında yapılanları, devlet gücünün kullanılarak, yoksuldan alınanların zengine verilmesi olarak da formüle edebiliriz. Daha geniş ölçekte düşünürsek de tüm halka ait olan toprağın özelleştirilmesi ve bireysel çıkarlar doğrultusunda ortak yaşam alanlarının ve değerlerinin tahribatı olarak tanımlayabiliriz.

TOKİ, kamunun arazilerini, 'kamu yararı' gerekçesiyle imara açarak lüks konut için arsa üretir; büyük inşaat şirketleri ile lüks konut yapar; kamunun arazilerini satar; alışveriş merkezi yapar; otel yapar; halka açık kıyı alanlarında yazlık konut yapar. TOKİ’yi halkın çıkarları için var olan bir devlet kurumu olarak tanımlamak neredeyse imkansızdır. Daha uygun bir tanım TOKİ’nin halka ait olanı sermaye lehine kullanan bir piyasa aktörü olduğudur. TOKİ sadece ve sadece, 'herkes için adil bir planlama'nın, nasıl olmaması gerektiği konusunda örnek olabilir.

Bizler kendi ülkemizde yaşayacağımız öne sürülen olumlu gelişmeler için diğer ülkelerin yoksullarının ezilenlerinin acı çekmesine göz yumamayız. Türkiye’deki ezilenlerin gözünün ucuz petrol ve gelir artışı vaatleriyle boyanmasına izin veremeyeceğimiz gibi, sizlerin de kapitalist kentleşmenin son şahikası bu kurum aracılığıyla, ruhu içinden çekilmiş betonarme yığınlardan ibaret bir hayata mahkûm olmanıza izleyici kalamayız. TOKİ’nin ucuz konut yalanlarına kanmanızı; ülkemizde büyük yıkımlara, yoksulluğa ve sömürüye neden olan bir kurum ile ortaklık kurarak bu canavarı büyütmenizi istemiyoruz. Uzaklardan gelen bu çığlığa kulak kesileceğinize ve yöneticilerinize “dur” diyeceğinize eminiz.

Biliyoruz ki; iyi bir yaşam, ancak tüm dünya halklarını kapsarsa mümkün olabilecek. İster devlet ister şirketler eliyle olsun sonuçları sömürü ve açlığa yol açacak, insanca yaşama onurunu ayaklar altına alan her uygulamaya tüm dünya halkları adına karşı çıkacağız. Dünya, ezilen halkların ortak mücadelesiyle daha yaşanabilir olacak. Mücadeleniz mücadelemizdir.

Dayanışmayla,

İMECE-Toplumun Şehircilik Hareketi

İstanbul, 4 Mart 2011

 
-----------------------------------
 

Letter from Istanbul/Turkey to Venezuela’s, Pakistan’s, Nigeria’s, Algeria’s, Indonesia’s, Syria’s, Azerbaijan’s, Iran’s, Yemen’s and all the World’s Urban Precariat

Comrades,

We, the people of the urban movements of Turkey who think that capitalist greediness and the rent drives of the bourgeoisie should not shape cities, are deeply saddened and surprised by a series of recent news.  According to one of the news, President Chavez has met with the head of Ministry of Energy and natural Resources of Turkey and told the Turkish committee “the petroleum [of Venezuela] is yours. We need two million houses. We gravely want to see TOKI (Mass Housing Administration) in Venezuela. We expect you to make projects with your qualified contractors.” The other news also, which were similar to the previous one, cited that the presidents of the countries mentioned above were leading negotiations with TOKI and they were in the agreement and even construction process of similar practices.

Although we do not want to believe the validity of this news, we want you to hear from us the realities about TOKI which caused great destruction, plunder, environmental degradation, exploitation and poverty. We hope that our comrades who are far away from us would embrace our objection.

TOKI is an institution, which was founded in 1984 with the purpose of creating social housing units for the poor. However, in an environment of conspicuous neoliberal policies of 2000s, it has become an instrument of maintaining neoliberal policies of AKP, the ruling party of Turkey. Today, TOKI has been transformed into a “public” institution implementing projects for political and economic interests of the ruling classes.

The supposedly successful story of TOKI based on quantitative data is the visible side of the institution. The greatness of the numbers may only legitimize the neoliberal policies. Behind the mask of profit rates, profit sharing, speculations on urban land value and investments on luxurious housing compounds are the displaced masses that are forced to struggle hard to make their living. The commercial success story of TOKI is unfortunately based on deepening inequality, exploitation and plunder. Today, TOKI has lost its public responsibility as it sees the citizens as customers and uses its power in the name of the bourgeoisie interests. The only difference between TOKI and Donald Trump who is the real estate billionaire of the USA is that TOKI was founded by the state.

As TOKI is not an institution that creates good value social houses, it contracts luxurious housing projects to private firms and causes enrichment of the construction companies. The number of the social housing projects is very small compared to luxurious housing projects that are implemented in the left over area from urban transformation projects. Besides these, these social houses are made of construction materials in very poor quality compared to luxurious housing projects in a move to cut the costs of the production of the social housing projects.

The meaning of “Urban transformation” literally transformed into a word of horror due to the destructions caused by TOKI. These projects that are implemented by TOKI occur in the poor gecekondu (illegally constructed buildings of Turkish working class typical but not identical to favelas in South America) neighbourhoods inhabited by the poor, historical sites in the city or in old residence areas. The people living in those places are forced to sign contracts by the municipalities. These contracts transfer the people’s land to municipalities and assign loans to people for the new houses of TOKI. These loans, which are even hard to pay for the people with regular income, deteriorate the living conditions of the gecekondu dwellers who are mostly unemployed or have irregular income. The tenants in these neighbourhoods are immediately displaced from their houses without any consideration of their housing right.

Simply looking at several cases in Istanbul among many others in various cities of Turkey is adequate to demonstrate that TOKI satisfies the demands and interests of local/global capital owners. Roma people who were living in 1500 years old Sulukule Neighbourhood, internally displaced Kurdish people -due to the war between the insurgents and the army in the eastern region of Turkey, who used to live in Istanbul Ayazma neighbourhood moved to the TOKI houses in the very periphery of the city. It is only a few years since they moved to the houses yet a few of them still live in those houses. Besides the poor quality of the houses and their distance to the working places in the city, having trouble in paying the houses’ loans to TOKI is one of the most important reasons for leaving those places. Those people whose houses were taken from their hands have been dispersed to different parts of the city and they are now even poorer than the past. Because they do not have a house anymore. In Istanbul, Ayazma which is yet another urban renewal area, a project marketed as one of the most luxurious housing sites of Turkey is still in construction.

The resistance stories against the TOKI projects are full of cases that illustrate how TOKI uses physical violence. The tenants of Ayazma resisting against TOKI’s regeneration project in their neighbourhood continued to live in demolished area in the tents and shanties for three years, and the municipality and police forces even destroyed their tents for two times. They are still resisting and searching for their rights for five years. People in Istanbul Basibuyuk neighbourhood resisting against the TOKI project in their neighbourhood prevented the construction companies to start the project for months. After a period of violent clashes when everybody faced violence in the neighbourhood caused by police forces, a small part of the project was finished and police officers who had been sent to the neighbourhood to break the resistance were placed to those houses.

One of the reasons lying behind the logic of empowering TOKI with enormous and unquestionable authority is presented as the contribution by TOKI to national economy via increasing employment with the huge demolishment and construction works and therefore revitalizing the construction sector as a whole. However, the reality is completely different from what is supposed. Hundreds of workers employed in many TOKI projects in different cities are working in unsecured, unhealthy conditions without insurance. Moreover, they can not take their wages for months and because of the unsafe working conditions, they are working at the cost of their lives. Recently, two workers lost their lives in the construction of the TOKI’s “prestige stadium” project. In meantime, we have been aware of this reality by the news coming from the workers’ boycott of the construction. Furthermore, we see that the contribution of TOKI to the economy is just about to enlarge certain construction companies and create monopolies within the sector.      

It is this miserable and wretched lives of the urban precariat which lies at the core of TOKI’s so called “Productivity and Success Story”. We can formulate the urban regeneration projects as the process of accumulation of wealth under the few wealthy through dispossessing the poor through the legislative framework of the state. From a broader perspective, we can define it as the privatization of public land that belongs to the people and the destruction of the common values and living places for individual benefits.

TOKI supplies land for the luxurious housing projects through development plans supposedly implemented for “public benefit”; constructs luxurious houses in partnership with big construction companies; sells public lands; construct shopping malls, hotels; builds summer houses in the publicly owned coastal zones. It is impossible to define TOKI as state agency for the interest of people. Rather it is more appropriate to define TOKI as an actor of the market which uses the public assets for the benefit of capital. TOKI is nothing but a mere example of the violation of the basic principles of socially just city planning.

We cannot overlook suffering of other countries for the developments we are supposed to have in our country. We cannot watch the people living there to become poorer as the people of Turkey are deceived by the popular lies of cheap petrol and income increase. We do not want you to believe the lies of cheap houses and feed this giant creature that caused exploitation, poverty and destruction by establishing cooperation with it. We are sure that you will take into account this outcry from a region far from you and tell your presidents and governors to “STOP”.

We already know that a better world would be possible if it is for all the people of the world. We declare that we will stand against all the practices in the name of the people of the world whether by the states or the cooperations, results of which are exploitation, poverty and violate human dignity. The world will be a livable place with the common struggle of the oppressed.

In the Name of Solidarity,

IMECE-Toplumun Şehircilik Hareketi

Istanbul, Turkey 4 March 2011